Λέσβος: Ένας ελαιώνας που γερνάει — και μια αγροτική πολιτική που απουσιάζει
Γράφει ο Γρηγόρης Δεϊλόγκος
Λίγες ώρες πριν τη συγκέντρωση των αγροκτηνοτρόφων της Λέσβου στη Λάρσο την Παρασκευή, βρέθηκα στο γραφείο μου με έναν άνθρωπο που έχει και τη γνώση και την εμπειρία του λεσβιακού πρωτογενή τομέα. Ελαιοπαραγωγός και μελισσοκόμος από το Πλωμάρι, από εκείνους που πάνε πάντα στις συγκεντρώσεις και τα μπλόκα των αγροτών. Όχι για το θέαμα, αλλά γιατί νιώθουν ότι πρέπει να είναι παρόντες. Ότι κάτι τους αφορά βαθιά — κι ας μην αλλάζει τίποτα.
Ήταν απογοητευμένος. Όχι για την επιδότηση που δεν πήρε. Αυτά πλέον τα θεωρούν “αναμενόμενα” και θα έλεγα τα έχουν “συνηθίσει”. Ήταν απογοητευμένος για την εικόνα του χωριού του. Για τα δεκάδες εγκαταλελειμμένα κτήματα. Για τη εγκατάλειψη των ελαιώνων, που κάποτε έσφυζαν από ανθρώπους.
«Δεν υπάρχει νέος κόσμος στα κτήματα… » μου είπε.
Και δεν το είπε με παράπονο — το είπε σαν διαπίστωση γιατρού που ανακοινώνει τη διάγνωση χωρίς αναισθητικό.
«Στα κτήματα δεν βλέπεις πια ούτε έναν νέο ντόπιο άνθρωπο. Όσοι απομένουν είναι οι τελευταίοι ρομαντικοί της γεωργίας: μεσήλικοι, ηλικιωμένοι, άνθρωποι που μεγάλωσαν με την ελιά και δεν μπορούν να την εγκαταλείψουν. Δεν μετρούν αν πληρώνεται ο κόπος τους. Δεν μετρούν καν αν βγαίνει το λάδι. Το κάνουν γιατί… έτσι έμαθαν. Η ελιά απλά είναι η συνήθειά τους.»
Και πίσω από αυτή τη θλιβερή πραγματικότητα υπάρχει μια ακόμη πιο σκοτεινή σκιά.
«Η αλλαγή νοοτροπίας της νεότερης γενιάς: εποχιακοί εργαζόμενοι εξάμηνα ή τετράμηνα δουλειάς, αγώνας για το επίδομα ανεργίας ή αγρότες στο κύριο επάγγελμα (στα χαρτιά) με μικροδουλειές για να βγει το βράδυ το “καραφάκι”, κανένα ενδιαφέρον για την παραγωγή, καμία πρόθεση να πληρώσουν ασφαλιστικές εισφορές ως ένδειξη ότι δεν τους νοιάζει το αύριο. Όχι από τεμπελιά — αλλά από μια ολόκληρη κοινωνία που τους έμαθε ότι η ύπαιθρος δεν έχει μέλλον.»
Κι έτσι φτάνουμε στο σήμερα. Η ερήμωση των χωριών. Η δραματική μείωση του ενεργού πληθυσμού. Τα ελαιοκτήματα που μένουν ακαλλιέργητα. Ένα νησί που γερνάει. Και η ελαιοκαλλιέργεια στο νησί μας που τελειώνει σιγά-σιγά χωρίς τυμπανοκρουσίες.
Ένα μοντέλο παραγωγής που έχει ξεπεραστεί
Αν σηκώσουμε το βλέμμα πέρα από το νησί, η εικόνα γίνεται ακόμη πιο ωμή.
Ο ελληνικός αγροτικός τομέας έχει μείνει μισό αιώνα πίσω. Κι αυτό δεν το λες για να προσβάλλεις κανέναν — το λες γιατί τα νούμερα δεν λένε ψέματα:
- 280.000–320.000 τρακτέρ στη χώρα — από τους μεγαλύτερους στόλους στην Ευρώπη.
- Μεγάλης ηλικίας παραγωγοί, χωρίς επαρκή ψηφιακή εκπαίδευση.
- Μέσο κτήμα: 20–30 στρέμματα, κατακερματισμένα.
- 190–200 € παραγωγή ανά στρέμμα, όταν η Ολλανδία φτάνει 1.700–1.900 €.
- 3,5–4 δισ. € επιδοτήσεις κάθε χρόνο σε έναν τομέα που παράγει 7–8 δισ. €.
(στοιχεία από liberal.gr)
Με απλά λόγια: Ο μισός αγροτικός τζίρος της χώρας είναι επιδότηση.
Κανένα μοντέλο, κανένας κλάδος, καμία οικονομία δεν επιβιώνει έτσι. Δεν είναι θέμα κλίματος. Δεν είναι θέμα παραγωγής. Είναι θέμα νοοτροπίας, οργάνωσης, τεχνολογικής υστέρησης και ανύπαρκτης στρατηγικής.
Το Υπουργείο προσπαθεί να σταματήσει τα μπλόκα των αγροτών με τις υποσχέσεις για άμεση καταβολή των επιδοτήσεων… Το Υπουργείο δηλαδή επιμένει να καλλιεργεί την ίδια νοοτροπία. Ζήστε με επιδοτήσεις! Με απουσία αγροτικής πολιτικής! Ακόμη και φιλόδοξα προγράμματα – όπως αυτό που ανακοίνωσε πριν ένα χρόνο ο Πρωθυπουργός με τα θερμοκήπια – βουλιάζουν στην απεριόριστη γραφειοκρατία… ή τι να πούμε για την τελευταία πρόσκληση Νέων Γεωργών… ένα πραγματικό “ναυάγιο” με καθυστερήσεις και χωρίς να προσελκύσει το ενδιαφέρον των νέων ανθρώπων και να μένουν αδιάθετοι πόροιΗ Λέσβος ειδικά…
Αν εξαιρέσουμε την κτηνοτροφία στο νησί μας η εικόνα στη φυτική παραγωγή είναι αποκαρδιωτική. Η μονοκαλλιέργεια της ελιάς μάς έχει καθηλώσει. Μας έχει βολέψει. Πιστέψαμε για χρόνια ότι η ελιά είναι “εύκολη”. Ότι “όλο και κάτι θα βγάλει”. Κουβαλάμε τους μύθους του χθες: “σε μια καλή ελαιοκομική αγόραζες σπίτι”.
Σήμερα πληρώνουμε το τίμημα με :
- Εγκαταλελειμμένα κτήματα.
- Καμία επένδυση σε σύγχρονες πρακτικές.
- Μηδενικός σχεδιασμός στο νερό, στην άρδευση, στην προστασία από ξηρασία.
- Σχεδόν μηδενική ανανέωση λεσβιακού ελαίωνα
- Ελάχιστη τεχνολογική αναβάθμιση.
- Συνεταιρισμοί (όσοι υπάρχουν) που λειτουργούν σε λογική δεκαετίας ’70.
- Απουσία σχεδιασμού εύρεσης εργατών γης
Και το πιο επικίνδυνο: η κλιματική αλλαγή έχει ήδη αλλάξει το παιχνίδι. Το καταλαβαίνουν όλοι τα τελευταία χρόνια, το δείχνουν και τα στοιχεία. Ξηρασία, θερμικά κύματα, μειωμένη ανθοφορία και ασθένειες σε ένα γερασμένο ελαιώνα. Η φετινή χρονιά – η χειρότερη ελαιοκομική χρονιά εδώ και 20 χρόνια – αντί να είναι καμπάνα κινδύνου για όλους είναι απλά μια άτυχη χρονιά…
Και τι κάνουμε σε επίπεδο Περιφέρειας και Δήμων; Απολύτως τίποτα. Άντε να παλέψουμε με δελτία τύπου και ανακοινώσεις…
Δεν έχουμε αγροτική πολιτική. Ούτε κεντρικά, ούτε τοπικά.
Ζούμε και ελπι-ζουμε με επιδοτήσεις. Βολευόμαστε με τη “ευκολία” της ελαιοκαλλιέργειας. Φανταζόμαστε ότι η ελιά θα μας κρατάει για πάντα ζωντανούς. Αλλά τα χωράφια ερημώνουν. Οι άνθρωποι φεύγουν. Οι κοινότητες γερνούν μαζί με τον ελαιώνα.
Και οι θεσμοί — Περιφέρεια, Δήμοι — είναι αλλού: (καμία πρόβλεψη για νερό, καμία στρατηγική για παραγωγή, καμία πολιτική για τους νέους — απλώς πλήρης απουσία σχεδίου)
Αν δεν αλλάξουμε μοντέλο, η Λέσβος θα χάσει τον ελαιώνα της. Κι όταν χαθεί ο ελαιώνας, δεν θα χαθεί απλώς μια παραγωγή — θα χαθεί ένα κομμάτι της ταυτότητάς μας.
Η ενδιαφέρουσα συζήτηση με τον παραγωγό του Πλωμαρίου ήταν δυσοίωνη γιατί ήταν ρεαλιστική! Αν δεν μιλήσουμε καθαρά, αν δεν διεκδικήσουμε πραγματική στρατηγική, αν δεν αλλάξουμε τα εργαλεία αλλά και το μυαλό μας, τότε οι επόμενες γενιές θα βρίσκουν στους ελαιώνες μόνο πέτρες και δάσος!
Και σε εκείνο το μέλλον δεν θα φταίει μόνο ο καιρός(κλιματική αλλαγή) και η Ε.Ε. Θα φταίει περισσότερο η δική μας απουσία πολιτικής. Η δική μας αδράνεια. Η δική μας επιλογή να μείνουμε κολλημένοι στο χθες. Η δική μας επιλογή να σπαταλάμε πόρους σε “βιτρίνες” και “επικοινωνίες”.
https://www.lesvosnews.net/articles/news-categories/apopseis/lesbos-o-elaionas-katarreei-ta-horia-adeiazoyn-kai-i-politeia