ΑρχιτεκτονικήΒιβλιοκριτικήΙστορία του χωριούΠαιδείαΠαράδοσηΠολιτισμόςΠολιχνίτος

ΠΟΛΙΧΝΙΤΟΣ-ΜΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΜΙΛΕΜΕΝΗ ΣΤΗΝ ΠΕΤΡΑ: Τι έγραψαν για το βιβλίο του Κυριάκου Κουκούλα και της Τόνιας Κατερίνη

0
15/02/202615/02/2026
ΠΟΛΙΧΝΙΤΟΣ-ΜΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΜΙΛΕΜΕΝΗ ΣΤΗΝ ΠΕΤΡΑ: Τι έγραψαν για το βιβλίο του Κυριάκου Κουκούλα και της Τόνιας Κατερίνη

Ιγνάτης Ψάνης

Ζητήσαμε συμπληρωματικά από τους συγγραφείς του βιβλίου να μας πουν τελικά τη γνώμη τους για την περιοχή μας, την οποία ο καθένας τους μελέτησε και κατέγραψε σε σχέση με το επιστημονικό του πεδίο αναφοράς και σχολιασμού για συγκεκριμένο θέμα. Έχουν πολύ μεγάλο ενδιαφέρον οι τοποθετήσεις τους, οι απόψεις τους, επειδή διατυπώνονται ελεύθερα και αυθόρμητα, χωρίς τις δεσμεύσεις και τα κριτήρια που επιβάλλουν οι προϋποθέσεις της δημοσίευσης.

ΓΙΑΤΙ ΕΝΑ ΒΙΒΛΙΟ
Τόνια Κατερνίνη
” ο Πολιχνίτος αποτυπώνεται είδη σε δύο ενδιαφέροντα βιβλία: στο λεύκωμα ” Ο Πολιχνίτος του 20ου αιώνα” και στο “Όψεις από την οικονομική και κοινωνική ζωή του Πολιχνίτου”, που είναι εξαιρετικά χρήσιμα για την κατανόηση, την ανάδειξη και την προβολή του οικισμού. Ωστόσο το ζήτημα της οργάνωσης του χώρου και της ανάδειξης του οικιστικού πλούτου παραμένει μια σημαντική έλλειψη. Πιστεύουμε ότι αυτό το βιβλίο θα συμβάλλει στη συστηματική καταγραφή και παρουσίαση αυτής της σημαντικής πλευράς του Πολιχνίτου. Επιδιώκουμε να μην είναι μόνο ένα λεύκωμα αλλά και μια αρχή- πρόκληση επιστημονικής διερεύνησης του αντικειμένου. Για αυτό και θέλουμε να φτάσει σε κάθε ενδιαφερόμενο/η στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.
ΤΑ ΣΠΙΤΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΧΝΙΤΟΥ
Τάσης Παπαϊωάννου,Αρχιτέκτων – Ομότιμος Καθηγητής Σχολής Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ
Η αρχιτεκτονική, όπως και κάθε άλλη μορφή τέχνης, είναι συνδεδεμένη με την εποχή μέσα στην οποία δημιουργείται, δηλαδή, συνυφαίνεται με το εκάστοτε παρόν. Την ίδια στιγμή όμως, πηγάζει και μέσα από το γόνιμο έδαφος της πιο μακρινής παράδοσης ενός τόπου. Αυτή τη διπλή υπόσταση της αρχιτεκτονικής, πολύ συχνά την ξεχνάμε στη χώρα μας, συνεπαρμένοι από την εφήμερη και συχνά αβαθή λάμψη της επικαιρότητας, με αποτέλεσμα να αδιαφορούμε για τα αρχιτεκτονικά έργα των προηγούμενων γενεών. Έργα που έφτασαν ακέραια ως τις μέρες μας και τα οποία χρήζουν προστασίας όχι μόνο για την μεγάλη ιστορική αξία τους, αλλά κυρίως γιατί αποτελούν ζωοποιά διδάγματα για τη σύγχρονη αρχιτεκτονική.

Τα πετρόχτιστα σπίτια του Πολιχνίτο, του ξεχωριστού οικισμού της Λέσβου, είναι ένα χαρακτηριστικό δείγμα της οικοδομικής τέχνης των μαστόρων των αρχών του 20ου αι. που στέκουν (τα περισσότερα) ακόμη αλώβητα από τη σύγχρονη κακογουστιά και την κακοποίηση που υφίστανται οι περισσότεροι παραδοσιακοί οικισμοί στη χώρα μας. Συγκροτούν ένα όμορφο πολεοδομικό σύνολο κυβιστικών κτισμάτων με κεραμοσκεπές, ακολουθώντας μια βασική τυπολογία και ένα αρχιτεκτονικό λεξιλόγιο με νεοκλασικά και κοσμοπολίτικα στοιχεία εκείνης της εποχής. Περπατώντας μέσα στα σοκάκια του χωριού, ο επισκέπτης θα δει μπροστά του να εναλλάσσονται μονώροφα ή διώροφα σπίτια, εξαιρετικής μαστοριάς. Θα θαυμάσει την τέχνη των «πελεκάνων», εκείνων των σπουδαίων λαϊκών μαστόρων που λάξευσαν και άρμοσαν τις πέτρες σμιλεύοντας τα χαρακτηριστικά διακοσμητικά στοιχεία πάνω στις επιφάνειες των τοίχων. Μια τέχνη που πλησιάζει περισσότερο στη μαστοριά της γλυπτικής, δημιουργώντας τα μοναδικής ομορφιάς σπίτια του Πολιχνίτο.

 

ΟΝΕΙΡΕΥΟΜΑΙ ΤΟ ΞΑΝΑΖΩΝΤΑΝΕΜΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΧΝΙΤΟΥ ΜΕ ΚΟΣΜΟ, ΠΡΟΚΟΠΗ ΚΑΙ ΖΩΗ!!!

Χρήστος Χατζηλίας, Φιλόλογος, Διδάκτορας Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου

Ο Πολιχνίτος για μένα είναι ένα Ανοιχτό Υπαίθριο Μουσείο πετραδικής, Αρμονίας και Ομορφιάς. Τα κτίσματά του, δημόσια και ιδιωτικά, αρχοντόσπιτα και λαϊκά, βιοτεχνικά και επαγγελματικά, τα λιθόστρωτα και οι ξερολιθιές του «μοσχοβολούν» Μεράκι και Τέχνη!!!

Αξίζει να καμαρώνουμε και να προστατεύουμε αυτά τα έργα τέχνης, να ακούμε τις ιστορίες που έχουν να μας «αφηγηθούν» και να σεβόμαστε την επιδεξιότητα και την υπομονή των δημιουργών τους.

Οι τεχνίτες που καταπιάστηκαν με την πολιχνιάτικη πέτρα, την «αμυγδαλόπετρα», όπως την έλεγαν λόγω του χρώματός της, τον ιγνιμβρίτη, ήταν άριστοι λιθογλύπτες, περιζήτητοι μάστορες, άξιοι επαγγελματίες!!!

Με στεναχωρούν και με προβληματίζουν τα κλειστά παράθυρα, οι έρημες αυλές, η εγκατάλειψη των σπιτιών και οι κακότεχνες παρεμβάσεις των νεοτέρων.

Ονειρεύομαι το ξαναζωντάνεμα του Πολιχνίτου με κόσμο, προκοπή και ζωή!!!

Χρήστος Χατζηλίας, Φιλόλογος, Διδάκτορας Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου

Πολιχνίτος: Ίχνη Ιστορίας, Πετράδων και πετραδικής Τέχνης, στο βιβλίο “Πολιχνίτος Μια ιστορία σμιλεμένη στην πέτρα”, των Κυριάκου Κουκούλα και Τόνιας Κατερίνη.

ΤΟ ΧΩΡΙΟ ΜΑΣ ΕΝΑ ΖΩΝΤΑΝΟ ΓΛΥΠΤΟ

Αλέκος Σαντής, γλύπτης

Η απόφασή μου να γράψω για την αρχιτεκτονική του χωριού μου γεννήθηκε στο σημείο όπου συναντιέται η ιδιότητά μου ως γλύπτης με τις εικόνες που συνέλεξα ως ταξιδιώτης. Ορμώμενος από τον θαυμασμό για τον τρόπο που η πέτρα του τόπου μου μεταμορφώθηκε σε κατοικία, θέλησα να εξερευνήσω πώς ο χώρος διαμορφώνει τον άνθρωπο και το αντίστροφο. Για μένα το χωριό μας είναι ένα ζωντανό γλυπτό, που κουβαλάει τη μνήμη και την αισθητική αιώνων, και αυτό το κείμενο είναι η δική μου κατάθεση σε αυτή τη διαχρονική δημιουργία.

 

ΒΙΒΛΙΟ, ΠΟΛΥΤΙΜΟ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΤΟΣΟ ΓΙΑ ΜΕΛΕΤΗΤΕΣ ΟΣΟ ΚΑΙ ΓΙΑ ΚΑΘΕ ΑΝΑΓΝΩΣΤΗ

Γιώργος-Ειρήνη Συκά

Το παρόν κεφάλαιο αξίζει να διαβαστεί γιατί προσφέρει μια ολοκληρωμένη και τεκμηριωμένη ματιά στην ιστορική, χωρική και πολεοδομική εξέλιξη του Πολιχνίτου. Μέσα από τη σύνδεση της γεωγραφίας, της ιστορίας και της αρχιτεκτονικής, ο αναγνώστης κατανοεί πώς οι κοινωνικές ανάγκες, η οικονομία και το φυσικό τοπίο διαμόρφωσαν τον οικισμό στον χρόνο. Το κεφάλαιο δεν περιορίζεται σε απλή ιστορική αφήγηση, αλλά αναδεικνύει τις σχέσεις δημόσιου και ιδιωτικού χώρου, τη λειτουργία των γειτονιών και τη δυναμική των πλατειών. Έτσι, αποτελεί πολύτιμο εργαλείο τόσο για μελετητές όσο και για κάθε αναγνώστη που ενδιαφέρεται να κατανοήσει σε βάθος την ταυτότητα και την εξέλιξη ενός παραδοσιακού οικισμό.

ΕΝΑΣ ΜΙΚΡΟΣ ΦΟΡΟΣ ΤΙΜΗΣ ΣΕ ΕΝΑΝ ΤΟΠΟ ΠΟΥ ΔΕΝ ΕΠΑΨΕ ΠΟΤΕ ΝΑ ΜΕ ΚΑΘΟΡΙΖΕΙ

.Ελλη Α. Καλοκαιρινού
Αρχιτέκτων Μηχανικός Ε.Μ.Π

“Όταν ο κ. Κυριάκος Κουκούλας μου τηλεφώνησε και μου ζήτησε να γράψω για το βιβλίο, με χαροποίησε και με τίμησε ιδιαιτέρως. Η αφορμή για να γράψω λίγα λόγια για τα αρχοντικά του Πολιχνίτου δεν ήταν μόνο η αγάπη μου για την αρχιτεκτονική, αλλά κυρίως η προσωπική μου σχέση με τον τόπο αυτό. Ο Πολιχνίτος δεν είναι απλώς ένα χωριό που επισκέπτομαι, είναι ο τόπος της μνήμης των παιδικών μου χρόνων. Είναι το χωριό της μητέρας μου, εκεί όπου πηγαίνω από τότε που γεννήθηκα και ανέκαθεν αισθανόμουν ως δικό μου. Η γιαγιά μου υπήρξε η μαμή του χωριού και ο παππούς μου κάποτε διατέλεσε δήμαρχος. Μέσα από αυτούς, αλλά και μέσα από τις αφηγήσεις τους, νοιώθω ότι έχω ζήσει κάθε γωνιά του. Τα κτήρια του χωριού δεν είναι για μένα απλώς αρχιτεκτονικά δείγματα μιας άλλης εποχής. Είναι σιωπηλοί μάρτυρες μιας κοινωνίας που άνθισε, ανθρώπων που έζησαν, δημιούργησαν και άφησαν το αποτύπωμά τους και πιστεύω πως όπως παρουσιάζονται στο βιβλίο, αποδεικνύεται ότι αποτέλεσαν αναπόσπαστο κομμάτι της κοινωνικής και οικονομικής ιστορίας του χωριού. Γράφοντας για αυτά, προσπάθησα να τα δω όχι μόνο ως κτίσματα, αλλά ως φορείς μνήμης και ταυτότητας. Η λεπτομερής περιγραφή της αρχιτεκτονικής τους ήταν ένας τρόπος να τους αποδώσω τον σεβασμό που τους αξίζει και να συμβάλω, όσο μπορώ, στη διατήρηση της ιστορίας του χωριού μας. Ιδιαίτερη σημασία έχει η συμβολή του βιβλίου αυτού στις νεότερες γενιές. Σε μια εποχή όπου ο τόπος συχνά αντιμετωπίζεται αποσπασματικά, η γνώση της τοπικής ιστορίας λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν. Το κείμενο γράφτηκε με τη χαρά ότι μπορεί να προσφέρει κάτι πίσω στον τόπο και στους ανθρώπους του, στους δικούς μου ανθρώπους, αλλά και σε μένα την ίδια. Είναι ένας μικρός φόρος τιμής σε έναν τόπο που δεν έπαψε ποτέ να με καθορίζει.”

ΤΟ ΟΝΕΙΡΟ ΜΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΒΟΛΗ ΤΟΥ ΠΟΙΛΙΧΝΙΤΟΥ ΠΗΡΕ ΣΑΡΚΑ ΚΑΙ ΟΣΤΑ

Κυριάκος Κουκούλας

Το 2010 στην αίθουσα του συλλόγου Πολιχνιατών γίνεται η παρουσίαση του φωτογραφικού λευκώματος “Ο Πολιχνίτος του 20ου αιώνα”. Όλοι όσοι συμμετέχουν μένουν έκπληκτοι από αυτό που ακούμε από τον συντονιστή της εκδήλωσης, τον συμπατριώτη μας δημοσιογράφο Καλουντζόγλου Χρήστο. Ο Πολιχνίτος μας είπε αποκαλείται ζωντανό Αρχιτεκτονικό Μουσείο. Αυτή η αναφορά ήταν η αιτία για το βιβλίο Πολιχνίτος μια Ιστορία Σμηλεμενη στην Πέτρα. Στην συνέχεια έγινε η γνωριμία με την τότε πρόεδρο του Συλλόγου Ελλήνων Αρχιτεκτόνων και Κατερίνη Αντωνία. Η οποία εντυπωσιάστηκε από τον αρχιτεκτονικό πλούτο του χωριού καθώς συμμετείχε στην παρουσίαση της δεύτερης έκδοσης του παραπάνω λευκώματος. Μου ζήτησε να επισκεφθεί το χωριό κάτι που έγινε. Όπως μου είπε αυτό που είδε ήταν πέρα από κάθε προσδοκία. Στη συνέχεια ήλθε σε επαφή με τον κ.Παπαϊωάννου Τάση καθηγητή της Αρχιτεκτονικής Σχολής του Ε.Μ.Π ο οποίος την παρότρυνε να προχωρήσουμε στην έκδοση του βιβλίου. Στην δεύτερη επίσκεψη στο χωριό ήλθε με τον φίλο της και επαγγελματία φωτογράφο Ζινδριλή Γιάννη.Μέσα σε δύο ημέρες γυρίσαμε από τη μια άκρη μέχρι την άλλη τον Πολιχνίτο φωτογραφίζοντας. Όλες οι φωτογραφίες επεξεργάστηκαν από τον ίδιο έγινε η επιλογή από την Αντωνία και εμένα και άρχισε να στήνεται το βιβλίο. Ήρθαν τα κείμενα όλων όσων γράφουν και τούς ευχαριστώ όλους ιδιαιτέρως. Το υλικό παραδόθηκε στην γραφίστρια κα Μπολώτα Μυρτώ η οποία έκανε εξαιρετική δουλειά την όποια επίσης ευχαριστώ. Στην συνέχεια προστέθηκε στην ομάδα η κα Πεδιώτη Ελένη από τις εκδόσεις Παράγραφος για την ολοκλήρωση της προσπάθειας. Νιώθω ιδιαίτερα ευτυχής γιατί το όνειρο για την προβολή του Πολιχνίτο πήρε σάρκα και οστά μέσα από αυτό το βιβλίο.