Ιγνάτης Ψάνης
“Μπασιάκ (το): τη σημασία αυτή δίναμε στον τόπο μας στη λέξη μπασιάκ και, για να είμαστε πιο συγκεκριμένοι, χρησιμοποιούμε μόνο για τις ελιές. Μπασιάκ όμως στα τουρκικά σημαίνει στάχυ. Από εκεί κατ’ επέκταση συμπεριέλαβε και όλους τους άλλους καρπούς. Από ό,τι ξέρουμε ακούσαμε από τις γιαγιάδες μας ή διαβάσαμε, στα χρόνια της τουρκοκρατίας, φτωχός κόσμος έφευγε από το νησί μας και περνούσε απέναντι στη Μικρασία τον κάμπο της Μενεμένης και μάζευε στάχυα, που έμεναν στα χωράφια μετά το θέρος. Αυτά ήταν τα τυχερά των φτωχών. Ήταν οι σταχωμαζώχτρες δηλαδή.
Σιγά-σιγά από τα στάχυα η λέξη μπασιάκ επεκτάθηκε και σε άλλους καρπούς και απόκτησε το περιεχόμενο που της δίνουμε. Κάποτε ήταν χρειαζούμενη λέξη. Τώρα με την τιμή του λαδιού, πού να σκεφτεί κανείς να κάνει μπασιάκ. Ξεχάστηκε η λέξη, γιατί οι ιστορικές, κοινωνικές, οικονομικές συνθήκες την αποβάλλουν. Άλλες λέξεις θα πάρουν τη θέση της. Έτσι κάπως γίνεται η εξέλιξη της γλώσσας.
Τάσος Μακρής “Τα παραμύθια των λέξεων” σελ.23-24
Αυτή είναι η προέλευση της λέξης και η ερμηνεία της συλλογής του ελαιοκάρπου, κατά τον Τάσο Μακρή. Πράγματι, όταν μαζεύονταν οι ελιές από ένα κτήμα, μετά το ράβδος και το μάζεμα, πάντοτε ξέμειναν κάποιες ελιές κάτω από τα δέντρα είτε γιατί ξέφευγαν από τις μαζώχτρες είτε γιατί υπήρχε πολύ μαξούλ’ και όσοι έπαιρναν κισίμια επείγονταν είτε γιατί ξέμεναν στο ράβδισμα πάνω στα δέντρα και με τον καιρό έπεφταν.
Οι ελιές αυτές, επειδή ήταν ξάκαιρες, ήταν “χορτάτες” και είχαν χοντρύνει, είχε φύγει και το νερό, με αποτέλεσμα να “πηγαίνουν στο λάδι”. Υπήρχε περίπτωση κιόλας στο μόδι να ξεπεράσουν τα 200 κιλά λάδι!
Εκεί έμπαιναν τα… λαγωνικά, οι πιτριρικάδες, που άρπαζαν παραμάσκαλα ένα καλάθι και αμολιούνταν τα απογεύματα μετά το σχολειό στα κοντινά προς το χωριό λιοκτήματα, για λόγους ευνόητους.
Κατά κανόνα δυο-δυο έμπαιναν φουριόζοι στα χωράφια και τα καθάριζαν, δεν ξέμενε ούτε “λιουκούτσκου”!
Τις ελιές τις πουλούσαν σε τέσσερις- πέντε εμπόρους του χωριού. Έτσι παντελόνιαζαν… το χρήμα και η χαρά μεγάλη!
Μόνο, επειδή γινόταν και καταπάτηση προσωπικής ιδιοκτησίας…έπρεπε η όλη διαδικασία να είναι όσο πιο σύντομη γινόταν…..
Τούτη η δράση είχε πολλά πλεονεκτήματα
Πρώτα -πρώτα ελαχιστοποιούνταν οι απώλειες της σοδιάς.
Μετά, έμπαιναν τα παιδιά από μικρά στα χωράφια, μπολιάζονταν και με γη μα και με το χώρο δουλειάς των πατεράδων τους.
Με τον τρόπο αυτό, επίσης,μάθαιναν από μικρά και την αξία της προσωπικής εργασίας.
Αν κατάφερναν να μαζέψουν καμιά δεκαριά κιλά ελιές, το αντίτιμο δεν ήταν καθόλου μικρό. Η ελιά είχε τιμή. Αξιοπρεπέστατο χαρτζιλίκι!
Μάλλον ήταν τα πρώτα λεφτά που βγάλαμε τότε….με τον ιδρώτα μας.
Ήταν και η πράξη της συναλλαγής! Πώληση-Αγορά-Χρήμα…
Και μια σημαντική λεπτομέρεια που έχει την αξία της. Καμιά φορά τύχαινε δίπλα ακριβώς τα μαζεμένα κτήματα να υπάρχει και ένα αμάζευτο. Ο πειρασμός να γεμίσει το καλάθι στο πι και φι μεγάλος. Ποτέ δεν υπέκυψε κανείς τον πειρασμό. Μία φωνή από μέσα σού φώναζε πως αυτό είναι κλεψιά, ατιμία, ανεντιμότητα. Δεν τολμούσες να το ξανασκεφτείς!
Τα μπόλια της εποχής!!
Και το δίδυμο…της συμφοράς