Ιγνάτης Ψάνης
Δημήτρης Αλβανός και Μανώλης Βάλλης, δύο Δάσκαλοι από τον Πολιχνίτο, που είχαν πολύ ενεργό ρόλο στη διαμόρφωση του κινήματος της δημοτικής στο νησί μας και στο χώρο της δημοσιογραφίας, ο δεύτερος και στην ενεργό πολιτική.
Για τον Δημήτρη Αλβανό κάναμε ειδικό αφιέρωμα τον Αύγουστο του 2024 στο Πολύκεντρο του χωριού μας. Τη φορά αυτή θα ασχοληθούμε με τον Μανώλη Βάλλη.
Γεννήθηκε, λοιπόν, στον Πολιχνίτο το 1868. ” Ήταν γόνος πλούσιας εμπορικής οικογένειας με άπλωμα σε Πόλη και Σμύρνη (λάδια, σαπούνια) μας λέει ο Αλέκος Γιαννακός Αντωνιάδης που ήταν συγγενής του. πρωτοξάδερφος με τη μητέρα του. Ο πατέρας του, Σπύρος ” γνωστός και ως Σπύραρος, όχι τόσο για τη σωματική του διάπλαση, όσο για το κουράγιο του να τα βάζει με το κατεστημένο του καθωσπρεπισμού και τη διακριτική θέση που διεκδικούσαν να παίρνουν οι κυνηγοί του πλούτου με ανήθικα και άνομα μέσα, τοκογλυφίες, κλεψιές, εκβιασμός και άλλα χειρότερα…” γράφει ο Καρατζάνος Χαρίλαος. Από αυτόν πήρε και ο γιος του.
ΔΑΣΚΑΛΟΣ
Δάσκαλος στα πρώτα χρόνια του αιώνα μας στα χωριά της Γέρας θα γίνει από τους πρωτοπόρους του δημοτικισμού για όλο το νησί μαζί με τον Στρατή Παπαντωνίου που μαζί με τον Γιάννη Δελή. Το 1908 θα πρωτοστατήσει στην ίδρυση του πρώτου πάνω στο νησί και ίσως πανελληνίως, “Διδασκαλικού Συνδέσμου”. Δύσκολα χρόνια για τους δασκάλους. Στάθηκαν οι οργανωτές και θεμελιωτές της πνευματικής αναγέννησης του νησιού, Ιεραπόστολοι. Ο Βάλλλης δεν πλάθει μονάχα της ψυχές των παιδιών. Προπαγανδίζουν, αλληλογραφούν με φίλους και συναδέλφους, αρθρογραφούν.
ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ
Με τον Αλβανό στις 15 Οκτωβρίου 1910 εκδίδουν το ονομαστό, αξεπέραστο και για σήμερα, περιοδικό “Χαραυγή”. ” Γνωρίζομεν πόσΟν βαρύ και επίπονον είναι το έργο που αναλαμβάνομεν, τι θα μας στοιχίσει εις μόχθους και πικρίας κι όμως αρχίζομεν τον αγώνα από αγνόν και μόνο πόθον να αφυπνίσωμεν και ημείς στην ελληνικήν ψυχήν και να εμπνεύσωμεν εις αυτήν τον έρωτα προς τα νεοελληνικά γράμματα” θα γράψουν στο εισαγωγικό τους σημείωμα. Οι στόχοι τους ξεπέρασαν τις προσδοκίες τους. Η ¨Χαραυγή ένα περιοδικό άρτιο από πάσης απόψεως, το καλύτερο που βγήκε ποτέ στη μυτιλήνη στην εποχή του ίσως το καλύτερο της Ελλάδας…” επισημαίνει ο μελετητής του Λεσβιακού Τύπου Αντώνης Πλάτων.
Η “Χαραυγή” θα κρατήσει 4 χρόνια, το τελευταίο τεύχος θα βγει 15/51914.
12 σεπτεμβρίου 1916 θα είναι ο πρώτος και για πολλά χρόνια διευθυντής του “Ελεύθερου Λόγου”, που ακολουθεί την πολιτική της “Άμυνας”. Μαζί του και ο Στράτης Μυριβήλης. Είναι η εποχή που πιστεύει στον Βενιζέλο φανατικά.
Το 1928 βάζει “το κεφάλι του στον ντορβά” και ακόμα πιο βαθιά το 1932, όταν στις 11 Σεπτεμβρίου, μαζί με τους γιατρούς Παναγιώτη Περρή και Κώστα Φριλίγκο, θα εκδώσει την πρώτη σαφώς -αριστερή εφημερίδα το νησιού μας- αυτήν που σήμερα φιλοξενεί την προσπάθεια και σκιαγράφησης του, το “ΕΜΠΡΟΣ”.
ΠΟΛΙΤΙΚΟΣ
Το επόμενο βήμα του είναι να αναμειχθεί με την πολιτική. Εκλέγεται βουλευτής στις εκλογές της 1 Νοεμβρίου 1920. Καταθέτει τις πικρές εμπειρίες του και λέει:”.. Και ρητορέβοντας στη Βουλή καμωνόμαστε τον καμπόσο, παραφουσκώναμε σαν το βατράχι να μοιάσουμε το βόδι ενώ ολούθε ερχότανε ο κίντυνος. Αυτό λεγόταν πολιτική. Η πατρίδα, που για το χατίρι της γινότανε αφτά όλα, έπρεπε να πέσει η ανάσκελα και εξουθενωμένη για να στέκεται ολόρτο το κόμμα νάναι δικό του το ρουσφέτι η λοβιτούρα, το μάσσημα. Η βασική αρχή της πολιτικής, κάθε πολιτικής, έβλεπα πια καθαρά πως είταν η εξουσία. Τι γύρεβα μέσα στον κόσμο αυτόν εγώ και ποια υπηρεσία μπορούσα να προσφέρω στην ανεκδιήγητη πατρίδα; Κατόρθωσα μόνο σώσω ό,τι έπρεπε να είχα χάσει. Την πίστη μου. Όσο κι αν την κατάντησαν, όσο κι αν την είδα τόσο κακοήθικη την πολιτική, δεν έπαψε να πιστεύω πως η πρόοδος και κάθε άλλο καλό βγαίνουν από αυτή…” τη στιγμή
Είναι προφανές ότι ο Βάλλης πορεύεται προς τα αριστερά. “..Λούστηκα στο φως μέσα, αναβαφτίστηκα και ελαφρώθηκα από κάθε αμαρτία και στραβή μάθηση…” γράφει. Μόνο που η πορεία αυτή δεν ήταν στρωμένη με λουλούδια. “… Έγινα ξανά ο άθεος, ο άπατρις, ο πουλημένος στη Μόσχα… Η Ασφάλεια άρχισε να με παρακολουθάει. Απαγορεύουν να κυκλοφορεί το ¨ΕΜΠΡΟΣ” με το ταχυδρομείο. Το χαρακτηρίζουν “κομμουνιστικό”. Τρομοκρατούν τους συνδρομητές.
Και δεν ξεφεύγει, όταν ως γραμματέας της αντιφασιστικής επιτροπής και κίνησης Λέσβου αρχίζει τις περιοδείες του στα χωριά του νησιού ,με αντιφασιστικές ομιλίες.
Στον Πλιχνίτο ξεχειλίζει το ποτήρι για… την Ασφάλεια. Τον στέλνουν στη Σίκινο για ένα χρόνο. Λίγο πριν από τη δικτατορία της 4ης Αυγούστου το “ΕΜΠΡΟΣ” τυπώνει το βιβλίο του “Στο φως και στον αγώνα”. Ήταν από αυτούς που πρόβλεπαν τη δικτατορία.
Ο Μανώλης Βάλλης σβήνει το 1943 κατά τον Α. Αντωνιάδη, ο οποίος γράφει ότι “… Ήταν ο συνειδητός κατεβαστής της Αλήθειας στο δρόμο…”
Ο ΑΛΕΚΟΣ ΑΝΤΩΝΙΑΔΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΜΑΝΩΛΗ ΒΑΛΛΗ
Μπορεί να έχει κανείς ενδοιασμούς για τα πολιτικά του άλματα,… Στέκεται σκεφτικός μπροστά στην αυτοθυσία ενός διανοούμενου για το χατίρι του… όχλου, ένα όμως δεν μπορεί να παραγνωρίσει: η δημοσιογραφική δραστηριότητά του Μανόλη Βάλλη παρουσίασε ένα γόνιμο φυτώριο από λεσβιακά ταλέντα, όπως οι περίφημοι “Στρατήδες”(Μυριβήλης, Παπανικόλας, Παρασκευαΐδης) και σαν μοχλός σάλεψε τον καταπιεσμένο ογκόλιθο στη Μυτιλήνη, ελπίζοντας να πάρει δρόμους σύγχρονης ζωής και το υπερσυντηρητικό “καστρινό πνεύμα”, …Αμ’ δε!
Πράος και φιλοσοφημένους πάντα, ωστόσο άμα μιλούσε για αυτό το καταλυτικό “πνεύμα” εύρισκε τα πιο δηκτικά λόγια και η μορφή του έπαιρνε μία τραγική γκριμάτσα, που νόμιζες πως είχες μπροστά σου ένα σύγχρονο Χριστό να κυνηγάει με το φραγγέλιο του “εμπόρους του ναού¨. Αληθινά, αν θελήσουμε να βρούμε ένα σύγχρονο πανομοιότυπα Πιττακού του Μυτιληναίου(σε αυτοθυσία, πολιτική πράξη και σοφό Λόγο) σίγουρα θα σταθούμε στη μορφή του Μανώλη Βάλλη
Ή Λεσβιακή Άνοιξη (στη νεότερη εποχή) έχει σαν εμπνευστή τον Αργύρη Εφταλιώτη μα είναι ταυτόχρονα και πρακτικό έργο του Μανόλη Βάλλη, που αθέατος -σαν μοχλός- και διαλεκτός σαν ολοζώντανος πνευματικός άνθρωπος έδινε σε κάθε εποχή το δημιουργικό του παρών!
Κι αν αυτό το “παρών” είχε τα κενά του, ήρθε ο αγωνιστικός θάνατος να συμπληρώσει τα πάντα…
Τι άλλο θα γίνεται κανείς για να εντάξει στους μεγάλους της Λέσβου μία τέτοια ΚΙΝΗΤΙΚΗ μορφή;
ΑΛΕΚΟΣ ΑΝΤΩΝΙΑΔΗΣ