Οι οφειλέτες του φόρου περιουσίας.
Εἰσαγωγικὸ σημείωμα : Πέτρος Καναρίδης
Ἡ Ρωμιοσύνη τῆς Πόλης μὲ τὴν ἰδιαίτερη καὶ βαρύνουσα ἱστορικὴ πορεία της παραμένει ριζωμένη στὸν γενέθλιο τόπο, ἔστω καὶ ὀλιγάριθμη, ἀλλὰ δυναμικὴ, δημιουργικὴ καὶ πρὸ πάντων πιστὴ στὶς παραδόσεις.
Ἡ πολυπληθὴς λοιπὸν Ἑλληνικὴ Ρωμαίικη Κοινότητα τῆς Βασιλίδος ἐλαττώθηκε ( σημειωτέον μὀνο ἀριθμητικά ) ἐξ αἰτίας ἐπανειλημμένων καὶ μεθοδευμένων πιέσεων καὶ διώξεων. Σὲ μἰα ἀπὸ αὐτὲς θὰ ἀναφερθοῦμε μὲ τὸ παρὸν ἄρθρο τῆς Δρ. Αἰμιλίας Ξανθοπούλου, δεῖγμα ἀναγνώρισης καὶ ἐκτίμησης τοῦ πολύπαθου αὐτοῦ Ἑλληνισμοῦ τῆς καθ’ ἡμᾶς Ἀνατολῆς.
Ὀφείλουμε δὲ ἐξ ἀρχῆς νὰ δηλώσουμε ὅτι κίνητρό μας εἶναι ἡ πεποίθησή μας γιὰ τὴν ἀξία τῆς ἱστορικῆς γνώσης καὶ μνήμης.
ΦΟΡΟΣ ΠΕΡΙΟΥΣΙΑΣ (1942-1944) ΚΑΙ ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗ
ΡΩΜΑΙΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ
Δρ. Αἰμιλία Ξανθοπούλου
τ. Διδακτικὸ Ἐπιστημονικὸ Προσ. ΕΚΠΑ
μέλος ΔΣ Οἰκουμενικῆς Ὁμοσπονδίας Κων/πολιτῶν,
συντονίστρια Ὁμάδ. ‘’Σύγχρονοι Κων/πολίτες Συγγραφεῖς’’
Η οργάνωση και πραγματοποίηση των θλιβερών γεγονότων των Σεπτεμβριανών (6-7 Σεπτεμβρίου 1955), που διαδραματίστηκαν στην Κων/λη με συνέπειες καταστροφικές, ολέθριες και δολοφονικές προς την ελληνορθόδοξη κοινότητα , και τους άλλους μειονοτικούς πληθυσμούς της Κων/πολης και η αποδεκάτιση και εξόντωση των μη μουσουλμανικών πληθυσμών της Τουρκίας ξεκίνησε βάσει ενός οργανωμένο σχεδίου που ξεκίνησε νωρίς και εφαρμόστηκε σταδιακά και αποτελεσματικά. Το σύνολο του σχεδίου αυτού, αλλά και η κάθε μια πράξη του υπήρξε μια πολιτισμική γενοκτονία. Ήδη από το 1932 η Τουρκική Εθνοσυνέλευση ενέκρινε μία νομοθεσία (Νόμος 2007), με την οποία τα επόμενα χρόνια στέρησε από τους αποκαλούμενους etablies (εποίκους κατ΄ ευφημισμό, στους οποίους είχε επιτραπεί να παραμείνουν στην Κων/λη μετά τη Συνθήκη της Λωζάνης ) τη δυνατότητα να ασκούν μεγάλο αριθμό επαγγελμάτων και εμπορικών δραστηριοτήτων.
Επίσης ο νόμος «περί γλώσσης» απαγόρευε στα μέλη της ελληνικής μειονότητας να χρησιμοποιούν δημόσια της ελληνική γλώσσα.
Εκφοβιστικοί υπήρξαν και οι νόμοι του 1941 κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, που επέβαλαν υποχρεωτική επιστράτευση των χριστιανών ηλικίας 18 έως 45 ετών σε τάγματα εργασίας (amele taburlari). Πολλοί πέθαναν εξαιτίας της σκληρής καταναγκαστικής εργασίας,
Στις 7 Ιουλίου 1942, μετά τον ξαφνικό θάνατο του πρωθυπουργού της Τουρκίας Refik Saydam (Ρεφίκ Σαϊντάμ) , Η επιλογή και η αντικατάστασή του από τον Şükrü Şaraçoğlu (Σουκρού Σαράτσογλου) ο οποίος είχε εθνικιστικές ιδέες για τον τουρκισμό ήταν μια πολιτική πράξη σύμφωνη προς τις συνθήκες του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, που επικρατούσαν στην Ευρώπη. Καθώς η σκέψη ήταν πως ο πόλεμος θα εξελισσόταν υπέρ της Γερμανίας και ο Şaraçoğlu ήταν ένα πρόσωπο φιλικά διακείμενο προς τη Γερμανία και τις εθνικιστικές ιδέες που διακήρυττε.
Όταν ανέλαβε καθήκοντα πρωθυπουργού με κρυφή διάταξη στράφηκε προς τις μειονότητες, υπολογίζοντας και αποβλέποντας στα περιουσιακά τους στοιχεία και την εξόντωσή τους, αρχικά οικονομικά, για να έχει οφέλη εν μέσω των τότε συγκυριών του πολέμου, που παρακολουθούσε η Τουρκία από κοντά χωρίς να συμμετέχει ενεργά και στη συνέχεια απέβλεπε σε πολιτιστικά οφέλη, για να πετύχει τον εκτουρκισμό της χώρας του και της οικονομικής ζωής αυτής.
Ο λόγος του İsmet İnönü (Ισμέτ Ινονού) που εκφώνησε στις 29 Οκτωβρίου και την 1η Δεκεμβρίου στη Βουλή προμήνυαν όσα θα συνέβαιναν. Ήδη οι προετοιμασίες για τον Φόρο Περιουσίας είχαν δρομολογηθεί και η ομιλία του İsmet İnönü στοχοποιούσε τις μειονότητες. Το σχέδιο μπορούσε να εφαρμοστεί αρκεί να το προωθούσαν μέσω εφημερίδων. Και αυτό το ανέλαβε η εφημ. Ulus (Ουλούς) σε μια μικρή είδηση στη 2η σελίδα, αναφέροντας νέους φόρους που εφαρμόζονταν στην Αμερική. Η συχνή επανάληψη παρόμοιων ειδήσεων για παγκόσμιους φόρους υπέβαλε στο κοινό την αναγκαιότητά τους .
Στην τουρκική Βουλή τα μέτρα και την αναγκαιότητα για τον Φόρο Περιουσίας ανακοινώνει ο ίδιος ο Πρωθυπουργός Şaraçoğlu (Σαράτσογλου) αντί του Υπουργού Οικονομικών . Η Βουλή χωρίς καμιά αντίδραση ψήφισε την πρόταση, όπως αρχικά αυτή παρουσιάστηκε. Ο μόνος που αντέδρασε ήταν ο Kazim Karabekir (Καζίμ Καραμπεκίρ), όχι για την ουσία, αλλά για την ονομασία. Ο ίδιος κατηγορήθηκε αργότερα ως αντίθετος προς τον νόμο.
Ο νόμος εμφανίστηκε στη Βουλή και επιβλήθηκε με το πρόσχημα ότι ήταν αναγκαίος για τη συγκέντρωση κεφαλαίων, ενόψει μιας ενδεχόμενης εισόδου της Τουρκίας στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Μέχρι να ψηφιστεί ο νόμος κανένας δεν ασχολήθηκε με τον τρόπο εφαρμογής του. Μετά την ψήφιση φάνηκε ότι στόχος ήταν οι περιουσίες των μειονοτήτων και ο σχεδιαστής του νόμου Şaraçoğlu πλέον δεν έκρυβε πως απέβλεπε στην εξαφάνιση από την οικονομική και πολιτιστική ζωή της Τουρκίας των μειονοτικών πληθυσμών.
Όπως αναφέρει ο Σπύρος Βρυώνης , ο Ridvan Akar (Ριντβάν Ακάρ) και άλλοι μελετητές, ο φόρος αυτός δεν έλυσε κανένα οικονομικό πρόβλημα, αντιθέτως ενίσχυσε τη διαφοροποίηση των κατοίκων και ως τέτοιος παρέμεινε στην ιστορία.
Υπήρχε μια σοβαρή δυσαναλογία στην κατανομή και εφαρμογή του φόρου αυτού. Για τους μη μουσουλμανικούς πληθυσμούς της Τουρκίας εφαρμόστηκε κατά τρόπο που τους διαφοροποιούσε και με υποθετικό υπολογισμό. Για τους Τούρκους μουσουλμάνους ο φόρος αυτός ήταν πολύ μικρότερος. Για παράδειγμα, σε ένα δείγμα 100 ατόμων εμφανίζονται τα εξής ποσοστά αντιστοιχίας κεφαλαίου και φόρου: Αρμένιοι έμποροι φόρος 232% του κεφαλαίου που διέθεταν, Εβραίοι έμποροι 179 % , Ρωμιοί έμποροι 156 % και Μουσουλμάνοι Τούρκοι 4,94 % . η δυσαναλογία αυτή εμφανίζεται ακόμα και σε όμορα καταστήματα, που είχαν το ίδιο εμπόρευμα, το ίδιο ενοίκιο και τα ίδια κέρδη .
Ποσοστά φορολόγησης: Αρμένιοι 232%, Εβραίοι 179%, Ρωμιοί 156%, Μουσουλμάνοι-Τούρκοι 4,94%,
Ορισμένοι μελετητές του θέματος, τονίζουν με έμφαση ότι στον φόρο περιουσίας εφαρμόστηκαν εθνικιστικά και μόνο κριτήρια επηρεασμένα από τις εθνικιστικές εκδηλώσεις και συμπεριφορές της Γερμανίας. Από τον φόρο αυτό επωφελήθηκαν ιδιαίτερα και οι τράπεζες με βασικό εκμεταλλευτή την Οθωμανική Τράπεζα (Osmanlı Bankası), που δάνειζε έναντι υποθήκης σπιτιών, καταστημάτων κλπ, ή τοποθετώντας δικό του εκπρόσωπο σε κατάστημα έλεγχε τις πωλήσεις και τις εμπορικές κινήσεις, δηλ. εφάρμοζε ένα είδος υποθηκευμένου ελεγχόμενου εμπορίου. Βασικός σκοπός ήταν η οικονομική καταστροφή των μειονοτικών πληθυσμών και η εξόντωσή τους. Από ορισμένους ονομάστηκε «eritme programı», δηλ. πρόγραμμα λιωσίματος, εξαφάνισης.
Η εξόφληση των επιβαλλόμενων φόρων έπρεπε να γίνει εντός 15 ημερών, γνωρίζοντας ότι σε ένα τόσο μικρό χρονικό διάστημα ήταν αδύνατον να εκποιήσουν και ρευστοποιήσουν τα περιουσιακά του στοιχεία σε πραγματικές τιμές. Έτσι επιτεύχθηκε ο πρώτος στόχος της αρπαγής και λεηλασίας αυτών. Όσοι δεν μπορούσαν να πληρώσουν τους υπερμεγέθεις φόρους αυτούς αποστέλλονταν στο Aşkale (Ασκαλέ) στα βάθη της Μ. Ασίας σε καταναγκαστικά έργα. Η πρώτη ομαδική αποστολή 22 ατόμων, έγινε στις 25 Αυγούστου στο Sivrihısar (Σιβρίχισάρ) της Μ. Ασίας . Ακολούθησαν και άλλες ομαδικές αποστολές. Όσοι δεν μπορούσαν να πληρώσουν τους φόρους, από 27 Ιανουαρίου 1943 αποστέλλονταν στο Aşkale , στη βαρυχειμωνιά των εσωτερικών της Ανατολίας, σε στρατόπεδα συγκέντρωσης για καταναγκαστικά έργα μέχρι την πληρωμή των οφειλών τους, κάτω από απάνθρωπες συνθήκες. Αν και αρχικά είχαν πει ότι θα εξαιρούνταν άνδρες και γυναίκες άνω των 55 ετών εν τούτοις έστειλαν ακόμα και ανθρώπους 75 ή 80 ετών χωρίς να τους επιτραπεί υγειονομικός έλεγχος. Έστειλαν ανθρώπους ακόμα και πρόσφατα χειρουργημένους, παίρνοντάς τους από τα νοσοκομεία.
Οι συνθήκες διαβίωσης στο Aşkale (επαρχίας του Ερζερούμ) ήταν απάνθρωπες και βαριές. Πολλοί από τους απεσταλμένους σε σύντομο χρονικό διάστημα πέθαναν από τις κακουχίες ή αυτοκτόνησαν μη αντέχοντας τις απάνθρωπες συνθήκες και συμπεριφορές.
Εξαιτίας του φόρου περιουσίας ασκήθηκαν πιέσεις στον ντόπιο ή τον ξένο τύπο για την αποφυγή ακόμα και για την παραμικρή ανακοίνωση.
Οι συνέπειες του φόρου περιουσίας ήταν ολέθριες. Πρώτον επειδή δεν υπήρχε κάποια συγκεκριμένη πολιτική και προγραμματισμός δεν ωφέλησε το κράτος. Οι συνθήκες πολέμου στην Ευρώπη εξανέμισαν τα όποια κέρδη μέσα σε μικρό χρονικό διάστημα, αλλά και ο σφετερισμός περιουσιών από Τούρκους δεν απέδωσε, λόγω πληθωρισμού που εμφανίστηκε από τις συνθήκες του πολέμου. Το 67% των εκποιημένων ακινήτων αγοράστηκαν από Τούρκους επενδυτές, με το μεγαλύτερο μέρος αυτών να βρίσκεται στην Κεντρική Λεωφόρο του Πέρα, όπου τα περισσότερα εμπορικά καταστήματα ήταν Ρωμαίικα.
Πηγαίνοντας για Άσκαλε σε καταναγκαστικά έργα
Η εφαρμογή του φόρου περιουσίας υπήρξε μια οικονομική και πολιτιστική γενοκτονία. Η ανέχεια που δημιουργήθηκε στις μειονότητες είχε αντίκτυπο και στις επόμενες γενεές. Μια μεγάλη μερίδα από αυτήν την καταστροφή εισέπραξε και ο ελληνικός πληθυσμός της Κων/πολης. Ομογενείς με πλούσια οικονομική και πολιτιστική δραστηριότητα καταστράφηκαν, λεηλατήθηκαν οι περιουσίες τους, ώστε για μεγάλο χρονικό διάστημα δεν εμφάνισαν περαιτέρω επενδύσεις κεφαλαίων στην Τουρκία. Ένας μεγάλος αριθμός Ελλήνων εγκατέλειψε την Κων/πολη για να εγκατασταθεί στην τότε κατεχόμενη Ελλάδα. Οι ελληνικές κυβερνήσεις του μετέπειτα ελεύθερου κράτους δεν έδειξαν κανένα ενδιαφέρον ή διαμαρτυρία για τον διωγμό ή τις συμφορές που είχαν υποστεί οι Έλληνες της Κων/πολης.
Ο νόμος του Φόρου περιουσίας ανακλήθηκε στις 15 Μαρτίου 1944 και αφού είχε δεχθεί έντονη κριτική διεθνώς. Στις μέρες μας, ακόμα και Τούρκοι ιστορικοί και μελετητές αναλύουν και παρουσιάζουν το νόμο αυτό με κριτικό πνεύμα και με όχι ιδιαίτερη εκτίμηση για όσους τον εφάρμοσαν.