Στον δρόμο προς το πανηγύρι
Ιγνάτης Ψάνης
Ένας τρόπος ομαδικής ψυχαγωγίας, διασκέδασης και εκτόνωσης είναι τα πανηγύρια, [από το παν+αγείρω= συγκεντρώνω], η συγκέντρωση, η μάζωξη όλων.
Πρόκειται για εορταστικές εκδηλώσεις που γίνονται στην ελληνική επαρχία είτε για λόγους θρησκευτικούς είτε εμπορικούς(εμποροπανήγυρις) είτε απλά για λόγους πολιτιστικούς. Συνοδεύονται με ποικίλες διασκεδαστικές και εθιμικές εκδηλώσεις (χορό, τραγούδι κτλ.).
Από ότι δείχνουν και τα παλιά κιτάπια η περιοχή μας διέπρεπε σε τέτοιες εκδηλώσεις είχαμε δεν είχαμε παράδες. Το διαπιστώνουμε εξάλλου και στις μέρες μας…
Αναδημοσιεύουμε ένα σχετικό θέμα από το παλιό “Ταχυδρόμο”
Ο κόσμος τρέχει σωρηδόν στα πανηγύρια»: ο Πολιχνίτος του 1932 μέσα από τον «Ταχυδρόμο»Χοροί στην αυλή του μοναστηριού στο Δαμάνδρι, ρακί και βαρκάρηδες που «έκαναν χρυσές δουλειές» και ένας… ντενεκές να δίνει τον ρυθμό στους καρσιλαμάδες. Μια εικόνα του λεσβιακού καλοκαιριού πριν από σχεδόν έναν αιώνα, όπως την κατέγραψε η εφημερίδα «Ταχυδρόμος».
Τα καλοκαιρινά πανηγύρια αποτελούν διαχρονικό στοιχείο της ζωής στη Λέσβο. Όπως και σήμερα, έτσι και στις αρχές του 20ού αιώνα, σχεδόν κάθε χωριό είχε τη δική του γιορτή, αποτελώντας σημείο συνάντησης και διασκέδασης για ολόκληρη την περιοχή.
Στο φύλλο της 31ης Αυγούστου 1932, ο ανταποκριτής από τον Πολιχνίτο ξεκινά με μια χαρακτηριστική παρατήρηση: «Η λέξις φτώχεια για μερικούς φαίνεται πως έχασε πια τη σημασία της.»Παρότι οι δυσκολίες της εποχής ήταν μεγάλες, τα πανηγύρια έδιναν στους ανθρώπους την ευκαιρία να βρεθούν μαζί, να γλεντήσουν και να ξεχάσουν, έστω και για λίγο, την καθημερινότητα.
Στις 20 Ιουλίου, στο πανηγύρι του Προφήτη Ηλία στα Βατερά, «όλη τη νύχτα έπαιζαν τρεις ορχήστρες και χύθηκε μπόλικο ρακί», ενώ στις 29 Ιουλίου, στον Άγιο Παντελεήμονα της Αποθήκας, συγκεντρωνόταν πλήθος κόσμου από τον Πολιχνίτο, τον Μεσότοπο και την Άγρα. Οι βαρκάρηδες, όπως σημειώνει ο συντάκτης, «έκαναν χρυσές δουλειές».
Και συνεχίζει με μια από τις πιο ζωντανές περιγραφές του δημοσιεύματος: «Όλος ο κόσμος γιορτάζει, τα βράδυα παρέες-παρέες αποτραβιένται στις εξοχές και εκεί ο ντενεκές, το λαϊκώτερο και ανέξοδο όργανο, τραβά το διάβολό του.»
Ξεχωριστή θέση στο αφιέρωμα κατέχει το πανηγύρι στα Εννιάμερα της Παναγίας, στο μοναστήρι του Δαμανδρίου. Από το προηγούμενο βράδυ ο κόσμος χόρευε στην αυλή του μοναστηριού μέχρι το ξημέρωμα. Μετά τη λειτουργία, οι παρέες απλώνονταν στην πλακόστρωτη αυλή και στην καταπράσινη ρεματιά, κάτω από τις θεόρατες καρυδιές, ενώ άλλοι σκορπίζονταν στα γύρω αμπέλια, όπου το γλέντι συνεχιζόταν μέχρι το βράδυ.Το καφενείο του φίλου Γ. Χ” Παρασκευά έκανε χρυσές δουλειές, ενώ ο πατήρ Μάξιμος, φιλόξενος και περιποιητικός, είχε την τιμητική του. Έσφαξε ένα αρνί, το οποίο μαγείρεψε και μοίρασε στον κόσμο.
Το απόγευμα, ο ντενεκές μάζεψε όλους τους πανηγυριώτες στο αμπέλι του καλόκαρδου Χ’ Ευστρατίου και Γιαννιώτου. Εκεί χορεύτηκαν όλοι οι συρτοί και καρσιλαμάδες.
Το πανηγύρι, γράφει ο συντάκτης, θύμιζε τα παλιά, αλησμόνητα γλέντια της εποχής του πατέρα Αμβρόσιου: «τότε ακριβώς που ο διαβολεμένος “παράς” έδινε το δικαίωμα στους ανθρώπους να διατηρούν εξ ολοκλήρου τα φιλάνθρωπα αισθήματά των.»
Το αφιέρωμα ολοκληρώνεται με το πανηγύρι της Νυφίδας, στις 29 Αυγούστου, που, όπως σημειώνει ο ανταποκριτής, συγκέντρωνε κάθε χρόνο ολοένα και περισσότερο κόσμο.
Το κείμενο βασίζεται σε δημοσίευμα της εφημερίδας «Ταχυδρόμος» της 31ης Αυγούστου 1932, με τίτλο «ΕΞΩ ΦΤΩΧΕΙΑ: Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΡΕΧΕΙ ΣΩΡΗΔΟΝ ΣΤΑ ΠΑΝΗΓΥΡΙΑ». Η Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Μυτιλήνη, μέσα από τη διαφύλαξη και την ανάδειξη τέτοιων τεκμηρίων συμβάλλει ώστε οι ιστορίες του τόπου μας να παραμένουν ζωντανές και προσβάσιμες στις επόμενες γενιές.