Πυρηνικά και Ορμούζ παρατείνουν την κρίση

Η ένταση γύρω από το Ιράν εξελίσσεται σε ένα από τα πιο σύνθετα γεωπολιτικά ζητήματα της τελευταίας περιόδου, με επίκεντρο τόσο το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης όσο και τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ.

Μέχρι στιγμής η Τεχεράνη και η Ουάσιγκτον δεν έχουν καταφέρει να γεφυρώσουν τις βασικές διαφορές τους. Την Τρίτη, ο επικεφαλής διαπραγματευτής του Ιράν και πρόεδρος του Κοινοβουλίου Μοχάμαντ Γκαλιμπάφ επέστρεψε «άπραγος» από το Κατάρ, όπου είχε μεταβεί το σαββατοκύριακο στο πλαίσιο διαμεσολαβητικών επαφών με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι συνομιλίες κατέρρευσαν μετά τη νέα αναζωπύρωση των εχθροπραξιών.

Στρατιωτική ένταση και περιφερειακή κλιμάκωση

Την Τρίτη η παρατεταμένη διπλωματική αστάθεια συνοδεύτηκε από αυξημένη στρατιωτική ένταση. Σύμφωνα με τη CENTCOM, αμερικανικές δυνάμεις πραγματοποίησαν πλήγματα σε πυραυλικές εγκαταστάσεις στο νότιο Ιράν και σε σκάφη, που φέρεται να σχετίζονται με τη ναρκοθέτηση του Ορμούζ.

Παράλληλα η περιφερειακή κρίση επιβαρύνεται από τις συνεχιζόμενες συγκρούσεις στονΛίβανο, όπου το Ισραήλ κλιμακώνει τις στρατιωτικές επιχειρήσεις κατά της Χεζμπολάχ. Συγκεκριμένα, εξαπέλυσε περισσότερες από 120 αεροπορικές επιδρομές στον Λίβανο μέσα σε μία ημέρα (Τρίτη 26 Μαΐου), σε μία από τις πιο σφοδρές επιχειρήσεις των τελευταίων εβδομάδων, εντείνοντας περαιτέρω την κρίση στην περιοχή. Σύμφωνα με το υπουργείο Υγείας του Λιβάνου, τουλάχιστον 31 άνθρωποι σκοτώθηκαν και 40 τραυματίστηκαν, ανάμεσά τους γυναίκες και παιδιά.

Από την πλευρά της η Χεζμπολάχ ανακοίνωσε ότι έπληξε ισραηλινές δυνάμεις και άρματα μάχης στον νότιο Λίβανο με drones, ρουκέτες και πυροβολικό.

Τα Στενά του Ορμούζ στο νέο κέντρο της γεωπολιτικής αντιπαράθεσης

Αναμφίβολα τα Στενά του Ορμούζ έχουν μετατραπεί στο πιο ευαίσθητο σημείο της κρίσης. Το Ιράν έχει ενισχύσει τον έλεγχο της περιοχής, δημιουργώντας μηχανισμούς διαχείρισης της διέλευσης και επιβάλλοντας τέλη σε εμπορικά πλοία.

Η Ουάσιγκτον, μέσω της Κεντρικής Διοίκησης των ΗΠΑ (CENTCOM), κάνει λόγο για απειλές κατά της ναυσιπλοΐας, καθώς και για περιστατικά που σχετίζονται με ναρκοθέτηση και κινήσεις ιρανικών δυνάμεων που επηρεάζουν την ασφάλεια διέλευσης των εμπορικών πλοίων. Οι εξελίξεις αυτές εντάσσονται στο ευρύτερο πλαίσιο της κρίσης στον Περσικό Κόλπο, όπου η ελεύθερη ναυσιπλοΐα έχει μετατραπεί σε βασικό σημείο αντιπαράθεσης μεταξύ Τεχεράνης και Δύσης.

Η Τεχεράνη υποστηρίζει ότι πρόκειται για «τέλη προστασίας» ή «περιβαλλοντικές χρεώσεις», όμως Ηνωμένες Πολιτείες και κράτη του Κόλπου τα χαρακτηρίζουν παράνομα υποστηρίζοντας ότι παραβιάζουν τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS). Το αποτέλεσμα είναι μια de facto αμφισβήτηση της ελεύθερης διέλευσης σε ένα από τα πιο στρατηγικά θαλάσσια περάσματα παγκοσμίως.

Οι ιρανικές επιθέσεις σε ενεργειακές και βιομηχανικές υποδομές των χωρών του Κόλπου διέκοψαν την παραγωγή και μεταφορά πετρελαίου, φυσικού αερίου και βασικών πρώτων υλών, όπως αλουμίνιο, λιπάσματα και πετροχημικά. Παράλληλα η Σαουδική Αραβία και τα Εμιράτα επιτάχυναν εναλλακτικές διαδρομές για να παρακάμψουν τα Στενά, όμως το Ιράν στοχοποίησε και αυτές τις υποδομές. Η κρίση ανέδειξε τον στρατηγικό ρόλο του Ορμούζ στο παγκόσμιο εμπόριοκαι οδήγησε σε αυξήσεις τιμών ενέργειας, πιέσεις στις βιομηχανικές αλυσίδες και άνοδο του κόστους τροφίμων διεθνώς.

Παράλληλα, το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν παραμένει ο δεύτερος μεγάλος άξονας της κρίσης. Η Τεχεράνη δεν έχει αποδεχθεί περιορισμούς στον εμπλουτισμό ουρανίου, αλλά ούτε και τη μεταφορά εκτός της χώρας των αποθεμάτων υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου, παρότι οι Αμερικανοί επιμένουν σε αυστηρές και άμεσες δεσμεύσεις.

Ο Αμερικανός Πρόεδρος έχει δηλώσει ότι οποιαδήποτε συμφωνία πρέπει να είναι «ουσιαστική» και να μην θυμίζει το προηγούμενο πλαίσιο του JCPOA, που υπογράφηκε το 2015 και περιόριζε το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν με αντάλλαγμα την άρση κυρώσεων. Από την άλλη πλευρά, η ιρανική θέση παραμένει αμετακίνητη ως προς το δικαίωμα εμπλουτισμού, δημιουργώντας ένα βαθύ διαπραγματευτικό χάσμα.

Πρωτοβουλίες Τραμπ για επέκταση των Συμφωνιών του Αβραάμ

Παράλληλα με την κλιμάκωση της ενεργειακής και στρατιωτικής έντασης, η Ουάσιγκτον επιχειρεί την ενίσχυση της περιφερειακής συνεργασίας. Συγκεκριμένα, ο Αμερικανός Πρόεδρος επανέφερε στο προσκήνιο την επέκταση των Συμφωνιών του Αβραάμ, επιδιώκοντας ευρύτερη περιφερειακή εξομάλυνση σχέσεων με το Ισραήλ. Μεταξύ των προτεινόμενων χωρών αναφέρεται η Σαουδική Αραβία, το Πακιστάν και η Τουρκία.

Ωστόσο, οι πολιτικές και κοινωνικές αντιδράσεις στην περιοχή παραμένουν ισχυρές, κυρίως λόγω του παλαιστινιακού ζητήματος, γεγονός που καθιστά τη διεύρυνση των συμφωνιών εξαιρετικά δύσκολη.

Μια κρίση με παγκόσμιες προεκτάσεις

Η ιρανική κρίση έχει πλέον μετατραπεί σε δυσεπίλυτη πολυπαραγοντική γεωπολιτική εξίσωση, όπου η ενέργεια, η ασφάλεια και το Διεθνές Δίκαιο συγκρούονται ταυτόχρονα. Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν το πιο ευαίσθητο σημείο αυτής της εξίσωσης, ενώ οι διαπραγματεύσεις κινούνται μεταξύ συγκρατημένης αισιοδοξίας και πιθανής κατάρρευσης.

Οι επερχόμενες εξελίξεις αναμένεται να είναι καθοριστικές, καθώς οποιαδήποτε μεταβολή στο πεδίο μπορεί να επηρεάσει άμεσα όχι μόνο τη Μέση Ανατολή, αλλά και την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια και οικονομία.

28.05.202606:15