Ιγνάτης Ψάνης
Και ξαφνικά εκεί που η ανθρώπινη ζωή δεν κοστίζει και πολλά, αν αναλογιστεί κανείς τους αμέτρητους θανάτους που για διάφορους λόγους γίνονται, και ειδικότερα, αν αναλογιστεί κανείς πόσοι έφηβοι σκοτώνονται από τροχαία, από ναρκωτικά, πόσοι μαχαιρώνονται …για την ομάδα(!), αίφνης δυο εφηβικές ζωές, που πέφτουν στο κενό από τον 5ο όροφο, γίνονται εθνικός θρήνος, κλαυθμοί και οδυρμοί πανταχόθεν, ο Δήμος της Ηλιούπολης ανακοινώνει δημοτικό πένθος. Ειδικοί, επαΐοντες , σχετικοί της εφηβικής, και όχι μόνο, ψυχολογίας επιστρατεύονται, για να αναλύσουν, να μας διαφωτήσουν, να εμπεδώσουμε το τεράστιο ΓΙΑΤΙ, που πλανάται πάνω από τα κεφάλια όλων.
Πώς δυο νεότατα πλάσματα, πιασμένα χέρι-χέρι μάς αποχαιρετούν με το δικό τους ιδιαίτερο Ζάλλογο; Πότε πρόλαβαν να απογοητευτούν από τη συμπεριφορά και την αδιαφορία, πότε να απελπιστούν από τα αδιέξοδα, πότε να φιλοσοφήσουν τη ματαιότητα, πότε να δουν τους δρόμους να κλείνουν μπροστά τους, πλάϊ τους, πότε πρόλαβαν να νιώσουν ότι είναι μόνα τους, ότι κανείς δεν θέλει, δεν μπορεί και δεν αντέχει να τα ακούει; Και το κυριότερο, πότε πρόλαβαν να συνειδητοποιήσουν ότι κάθε αγώνας είναι μάταιος, ότι μια ζωή κακοζωισμένη, αδιάφορη, ανούσια τα περιμένει, ότι δεν αξίζει να παλέψουν, όπως κάνουν όλοι οι συνομήλικοί τους;
Και η ενδεχόμενη αποτυχία στις πανελλαδικές μήπως είναι το κερασάκι στην ήδη δηλητηριασμένη τούρτα;
‘Ολοι έχουμε το νου μας όταν τα παιδιά μας βρεθούν την προεφηβική και εφηβική ηλικία. Το ψυχοσωματικό και κοινωνικό σοκ που δέχονται οι μικρο-μέγαλοι είναι πολύ μεγάλο, συχνά ασήκωτο. Τα περισσότερα κλείνονται στον εαυτό τους, απομονώνονται για ώρες στα δωμάτιά τους, η επικοινωνία με τους γονείς και τους μεγάλους περιορίζεται σε μονοσύλλαβες και λακωνικότατες εκφράσεις, μια ανεξήγητη διάχυτη απαισιοδοξία είναι εμφανής, η μουσική, τα τραγούδια, οι αφίσες στα δωμάτια φωνάζουν ότι τα παιδιά κάτι άλλο ψάχνουν, που δεν σχετίζεται με μας, ότι είναι κάπου αλλού. Αρχίζουν να γράφουν ποιηματάκια, στίχους, να κρατούν σημειώσεις για τη ζωή τους, όλα σχεδόν τυλιγμένα με ένα πέπλο καταγγελίας, απαισιοδοξίας. Αν τους βάζατε να διαλέξουν ανάμεσα στους γονείς και στους φίλους, όσον αφορά τις ιδέες, την πληροφόρηση, τις αξίες, την αποτίμηση της ηθικής και κοινωνικής ζωής, μην τρομάξετε, αν επιλέξουν τους φίλους!
Θα τολμούσαμε να ονομάσουμε την περίοδο αυτή μια περίοδο απόλυτης εσωστρέφειας, αυτοαπομονωτισμού. Ο έφηβος πςρέπει να αφήσει ένα κόσμο ασφάλειας, όπου ήταν ο,η μικρό-ή και να ενταχθεί σ’ ένα άλλο κόσμο, που τον γνωρίζει μέχρι του σημείου που οι γονείς και οι δάσκαλοι του επέτρεψαν να γνωρίσει. Ένα κόσμο για τον οποίο ακούει και βλέπει τα χειρότερα και εντός και εκτός συνόρων. Ένα κόσμο απειλών, αβεβαιότητας και κατίσχυσης του ισχυρού.
Τις πταίει; Οι γονείς, αποφαίνονται κάποιοι, γιατί δεν επικοινωνούν με τα παιδιά, η τηλεόραση με τα πρότυπα που προβάλλει κάθε μέρα, αποφαίνονται άλλοι, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αυτά καταστρέφουν τα παιδιά μας, μηδενίζουν τις παραδοσιακές μας αξίες, τα εξαρτούν και ως εκ τούτου αποστραγγίζουν τις αντοχές και μηδενίζουν τα ενδιαφέροντά τους για τα ουσιώδη. Το πολιτικό σύστημα, διατείνονται οι πιο ψαγμένοι, που εμπορευματοποιεί τις ανθρώπινες σχέσεις, μετατρέπει τα συναισθήματα σε υλιστικά ανταλλακτήρια, που εκμεταλλεύεται στην πιο ακραία μορφή την ανάγκη του νέου να εργαστεί, να δημιουργήσει, που του απαγορεύει να κάνει όνειρα, που τον στέλνει μετανάστη στην αλλοδαπή. Ράγισαν δοκάρια της κοινότητας, ισχυρίζονται πολλοί. Ποιος έφηβος εμπιστεύεται την σύγχρονη πολιτική, τη δικαιοσύνη, ποιος πιστεύει στην αξιοκρατία, ποιος ελπίζει σε ένα μέλλον με ενδιαφέροντα, ελεύθερο χρόνο, ότι θα εργάζεται για να ζει και όχι να ζει για να εργάζεται; Πόσοι νέοι, με εφόδια και ικανότητες αμείβονται, έτσι ώστε να έχουν μια αξιοπρεπή ζωή;
Όσοι νέοι έτυχαν σε εξαιρετικό εργασιακό χώρο, που τον προετοίμασαν γονείς και συγγενείς, όσοι είχαν την κομματική εύνοια, όσοι έτυχε να βρεθούν την κατάλληλη στιγμή στον κατάλληλο εργασιακό χώρο, είναι σε καλύτερη κατάσταση.
Μπα, το εκπαιδευτικό σύστημα είναι η καθοριστική αιτία, η έλλειψη ψυχολόγων, η καθημερινή εξεταστική πίεση, οι ατέλειωτες ώρες μελέτης στα διπλά σχολεία, πρωί στο δημόσιο, απόγευμα στο φροντιστήριο, στα ιδιαίτερα, η μέγγενη των πανελλαδικών, καταλήγουν οι περισσότεροι. Πώς να αντέξει η ευαίσθητη εφηβεία, που για άλλα πονεί, και άλλα θέλει;
Το σχολείο έπαψε πια να εμπνέει , να παιδαγωγεί, να μορφώνει τους νέους και να διαμορφώνει προσωπικότητες. Η διδακτέα ύλη, τα βιβλία, οι δάσκαλοι, το νομικό πλαίσιο, οι κτηριακές εγκαταστάσεις, όλα και όλοι έχουν ένα μερίδιο μεγάλου της ευθύνης. Απόλυτα γνωρίζουν την επικρατούσα κατάσταση και οι γονείς και οι δάσκαλοι και οι μαθητές.
Όλοι όμως με τον τρόπο τους και για ξεχωριστούς ο καθένας λόγος αφήνουν να διαιωνίζεται μία ανείπωτη κατάσταση, στην οποία ο μαθητής είναι απόλυτα πεπεισμένος για την αναγκαιότητα τον απογευματινών μαθημάτων του, ο δάσκαλος αποδέχεται το ρόλο του, που είναι ο διεκπεραιωτής μιας ύλης, ο γονιός θεωρεί γονεϊκό χρέος του να χρυσοπληρώνει, για να μαθαίνει το παιδί του γράμματα, ξένες γλώσσες και δραστηριότητες που όφειλε να προσφέρει στο παιδί του η πολιτεία.
Δύσκολη η εφηβεία. Ο κάθε νέος την περνά ανάλογα με τα μέσα, τις δυνάμεις και τις δυνατότητες, που ο περίγυρός του τον εφοδίασε, ανάλογα με τα παραδείγματα και τις παραστάσεις, που αποκόμισε και όχι από τυπικές συμβουλές και ανούσιες παραινέσεις.
Το αυγό που κρατάς δεν το σφίγγεις, γιατί θα διαλυθεί αλλά ούτε το κρατάς τελείως χαλαρό, γιατί θα σου πέσει. Κάπως έτσι γίνεται και με τους έφηβους. Πρέπει να νιώθουν ασφαλείς κοντά μας, βέβαιοι ότι στα δύσκολα είμαστε δίπλα τους, χωρίς να ζητάμε ανταλλάγματα πειθαρχίας και υποταγής γι’ αυτό. Πρέπει όμως να μπορούν και να ανασάνουν, να νοιώθουν ότι έχουν τα δικά τους μυστικά, ότι χτίζουν την προσωπική τους ζωή. Κι αν ενίοτε μας λένε ψέματα, είναι η προσωρινή τους άμυνα. Δε θέλουμε να ασφυκτιούν αλλά ούτε και να είναι τελείως ανεξέλεγκτοι, κάτι που ούτε οι ίδιοι το θέλουν κατά βάση.
Όσον αφορά την πίεση των πανελληνίων εξετάσεων, έχουμε να πούμε πως στη ζωή πάντα θα υπάρχουν κάθε λογής και σπουδαιότητας αξιολογήσεις, Το πρόβλημα είναι η διαχείρισή τους.
Μοιραστήκαμε μαζί σας κάποιες προσωπικές σκέψεις. Δεν είμαστε ειδικοί. Γονείς και δάσκαλοι είμαστε, που περάσαμε τη ζωή μας πλάι σ’ αυτό το μοναδικό και αξιαγάπητο κομμάτι της κοινότητάς μας, που το πιστέψαμε και το εμπιστευόμαστε. Μόνο, να που άλλαξε ο κόσμος και τα δικά μας πρωτινά μέσα είναι ανεπαρκή, χρήσιμα αλλά δε φτάνουν. Πρέπει να φροντίσουμε κι εμείς να μπούμε στον κόσμο τους, στις έννοιες τους, στις σύγχρονες ανάγκες τους.