Ιγνάτης Ψάνης
Κάθε σχολική τάξη είναι ένα κοινωνικό υποσύνολο παιδιών, εφήβων, που διαμορφώνει κάθε φορά η τυχαιότητα. .. Το καθένα παιδί ασφαλώς προσέρχεται στο σχολείο με τις όποιες προσωπικές εμπειρίες του αλλά κυρίως με βάση τις αποσκευές- αντιλήψεις, αρχές, συμπεριφορές, ακόμα και ιδεολογίες σε μεγαλύτερες ηλικίες – από το διαφορετικό οικογενειακό, ενίοτε και κοινωνικό του περιβάλλον. Επομένως, έχουμε μία πληθώρα, ποικιλία θα λέγαμε, συμπεριφορών εντός του σχολικού περιβάλλοντος. Το κάθε παιδί μέσα σε αυτό διατηρεί την προσωπικότητά του, ταυτόχρονα όμως έχει και την σχολική, θεσμική υποχρέωση να συνυπάρχει αρμονικά με τους υπόλοιπους συμμαθητές του.
Μέσα στο χώρο αυτό λαμβάνουν χώρα περιστατικά, όπως ακριβώς και στον κόσμο των μεγάλων, φυσικά μικρότερης κλίμακας αλλά συχνά τα τελευταία χρόνια της ίδιας βαρύτητας. Τα περιστατικά αυτά καταγράφονται και ανάλογα με την ψυχοσύνθεση του προ εφήβου ή εφήβου διαμορφώνουν πολύ συχνά και την κατοπινή του συμπεριφορά, τους προσωπικούς του κώδικες αλλά δυστυχώς και το ποινικό του μητρώο.
Παρακάτω καταγράφω μερικά βιωματικά περιστατικά από το πέρασμά μου στην εκπαίδευση, για να καταδειχθεί πόσο τεράστιες σημασίας ζήτημα είναι η παρουσία ενός ψυχολόγου ή ενός κοινωνικού λειτουργού, ενός ειδικού δηλαδή που έγκαιρα θα διαγνώσει και θα προλάβει επικίνδυνες αποκλίνουσες συμπεριφορές και για το ίδιο το παιδί αλλά και για την κοινότητα.
Περιστατικό 1ο: Δεκαετία ’80, Γ’ Λυκείου, Καλλιθέα. Δύο μαθητές, χωρίς καμία προοπτική επιτυχίας στις πανελλαδικές εξετάσεις, οργανώνουν από την αρχή της χρονιάς μέσα στης τάξεις και στο προαύλιο ομάδες επαναστατικής δράσης… Ξεσηκώνουν τους μαθητές και μέσα σε λίγο χρόνο κλείνουν το σχολείο, διαπομπεύουν δημόσια καθηγητές και μεταφέρουν το κλίμα της επαναστατικής γυμναστικής στα υπόλοιπα Λύκεια της Καλλιθέας. Η χρονιά ουσιαστικά χάθηκε.
-Θανάση, αργεί η αταξική κοινωνία, είπα στον ένα, που τυχαία συνάντησα ως απόφοιτο.
– Στα σοβαρά μας πήρατε; Δάσκαλε, την πλάκα μας κάναμε!!
Περιστατικό 2ο:Δεκαετία ’90, Γ’ Λυκείου Νέα Σμύρνη. Ο Γιωργάκης ερχόταν στο σχολείο ντυμένος γυναίκα, ενίοτε με φουστίτσα, κραγιόν και σκουλαρίκια κατακόκκινα. Αποξενωμένος τελείως, απομονωμένος, ξεροστάλιαζε έξω από το γραφείο των καθηγητών. Ήταν ερωτευμένος με το Φυσικό μας, τον Γιάννη.
– Το πουρμπουάρ που έδωσα στην νοσοκόμα, όταν γεννήθηκε, ήταν για άντρα, μου απάντησε πατέρας του σε μία πολύ προσωπική συζήτηση που είχαμε στο σχολείο, και έτσι θα μείνει, όσα χάπια κι αν χρειαστεί να παίρνει!
Περιστατικό 3ο:Δεκαετία ΄90, Νέα Σμύρνη, Γ΄ Λυκείου. Ο Γιάννης, κάθε φορά που είχαμε Ιστορία, διέκοψε το μάθημα, για να παρερμηνεύσει τα ιστορικά γεγονότα και να κάνει κήρυγμα αναρχισμού και κάλεσμα συστράτευσης. Στα διαλείμματα προκαλούσε συνεχώς τεχνητές εντάσεις, ανάμεσα σε υποτιθέμενες αντίπαλες ομάδες συμμαθητών του.
Λίγο καιρό μετά την αποφοίτησή του συνελήφθη στην Ηλιούπολη με ένα μπιτόνι βενζίνη και μερικά στουπιά. Σύσταση τρομοκρατικής οργάνωσης, προφυλάκιση.
Περιστατικό 4ο:Καλλιθέα, δεκαετία ΄80, Γ Λυκείου. Ο Γιώργος τις πρώτες ώρες διδασκαλίας κάθε μέρα ή νύσταζε ή κοιμόταν.
– Γιώργο, παίρνεις ναρκωτικά παιδί μου, τον ρώτησε η μάνα, όταν την καλέσαμε στο γραφείο και μετά από επίμονη συζήτηση της προτείναμε να σκεφτεί και αυτό το ενδεχόμενο. Η μητέρα του ιατρός, με υψηλή θέση σε δημόσιο νοσοκομείο.
-Όχι, ρε μάνα, απάντησε, φυσικά, ο Γιώργος…
– Είδατε κύριοι; Το παιδί μου είναι αθώο!
Λίγους μήνες μετά την αποφοίτησή του έτυχε να παρευρεθώ στη σύλληψή του ένα βράδυ σε κάποια επώνυμη καφετέρια της πόλης. Ναρκωτικά.
Ατελείωτος ο κατάλογος ήπιων αλλά και έντονων παρόμοιων περιστατικών, που καλούνται να αντιμετωπίσουν οι εκπαιδευτικοί, με τα λίγα παιδαγωγικά εφόδια που παίρνουν από τις πανεπιστημιακές σχολές και χωρίς τη συστηματική πρακτική εφαρμογή.
Εννοείται ότι τα χρόνια που μεσολάβησαν από τις προηγούμενες δεκαετίες, που αναφέρθηκαν, ίσαμε σήμερα, είναι χρόνια συνολικών ανατροπών, πολιτικών, οικονομικών, τεχνολογικών, κοινωνικών. Χρόνια στα οποία κατακάθισε στην ψυχή του σημερινού εφήβου, η ανασφάλεια για το παρόν και το μέλλον, η αδιαφορία για οτιδήποτε σχετίζεται με οικογενειακές, θρησκευτικές, ηθικές νουθεσίες και παραινέσεις, η απείθεια σε συνεκτικούς κοινωνικούς θεσμούς, εκπαίδευση, δικαιοσύνη. Τα αποτελέσματα ορατά, ανησυχητικά και απογοητευτικά.
Μέσα σ’ αυτό το δυστοπικό περιβάλλον η παρουσία στα σχολεία του συμβούλου ψυχολόγου, που θα συνδράμει την παραπαίουσα οικογένεια, είναι απόλυτα επιτακτική και η υποχρέωση της Πολιτείας εκ των ουκ άνευ, δεδομένου ότι το θέμα σχετίζεται με τις γενιές των νέων που διαπαιδαγωγούμε.
Περιστατικά, που αν τα αναλάμβαναν ειδικοί, οι ψυχολόγοι-σύμβουλοι, θα είχαν τελείως διαφορετική εξέλιξη σε σχέση με τους εκπαιδευτικούς, που κανένας τους δεν εκπαιδεύτηκε ποτέ, δεν ενημερώθηκε έστω στοιχειωδώς, δεν ξέρει να χειριστεί, πόσο μάλλον να αντιμετωπίσει περιστατικά παραβατικότητας, απείθειας, βίας(σωματικής, λεκτικής) , φθοράς δημόσιας ιδιοκτησίας, κλοπής, διακίνησης επικίνδυνων ουσιών, σύσταση συμμοριών(!) κλπ. και μάλιστα, όταν πρόκειται για νέα παιδιά, εφήβους, με όλες τις ιδιαιτερότητες και τις ιδιομορφίες τους.
Το 2025 μεταφέρθηκαν 1.000 νέοι στα νοσοκομεία από περιστατικά βίας. Φέτος προβλέπεται τεράστια αύξηση των ποσοστών! Υπάρχουν καταγεγραμμένα περιστατικά ενδοσχολικής βίας ήδη από το δημοτικό, αλλά δεν δημοσιοποιούνται, για να μην κατηγορηθούν οι γονείς…
Οι διαδικασίες παρεμβάσεων και ελέγχου, που ακολουθούνται σε τέτοιες περιπτώσεις, η πειθώ, οι συμβουλές, οι απειλές οι ποινές, που συνήθως επιβάλλονται, από επίπληξη έως αποβολή από το σχολείο (τελείως λάθος ),κατά κανόνα δεν επαναφέρουν στην κανονικότητα, δεν φρονηματίζουν. Άλλωστε συχνά είναι είτε πολύ επιεικείς είτε πολύ αυστηρές.
Ο ειδικός ψυχολόγος θα έχει βαθιά γνώση κυρίως της ψυχολογίας του εφήβου καθώς και όσον αναφορά στα προβλήματα με τις σχέσεις γονέων και μαθητών και στα θέματα της σεξουαλικής ζωής των νεαρών ατόμων. Θα βρίσκεται καθημερινά στο σχολείο, ανάλογα με το πλήθος των μαθητών, θα έχει το δικό του γραφείο, όπου θα προσφεύγουν τα παιδιά είτε μόνο τους σύσταση των εκπαιδευτικών.
Ο ψυχολόγος θα μελετά την κάθε περίπτωση και θα συλλέγει βοηθητικά στοιχεία και για το οικογενειακό περιβάλλον. Στόχος του θα είναι η ερμηνεία της όποιος συμπεριφοράς του μαθητή, με την αγάπη , την κατανόηση τι συμπαράσταση και γενικά το ξεπέρασμα των δυσκολιών. Προϋπόθεση η εμπιστοσύνη στο πρόσωπο του ψυχολόγου και η απόλυτη εχεμύθεια όλων των στοιχείων που μαθαίνει από το μαθητή. Στη συνέχεια ενημερώνεται ο καθηγητής και καθορίζεται η στάση για τη βελτίωση της συμπεριφοράς και της επίδοσης των μαθητή.
Τα καθήκοντα και τις αρμοδιότητες των κλάδων ΠΕ23 Ψυχολόγων και ΠΕ30 Κοινωνικών Λειτουργών που προσλαμβάνονται στην Πρωτοβάθμια και Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση για να παρέχουν υπηρεσίες στα σχολεία, περιγράφει το ΦΕΚ Β5034/27-9-2022.
Στα μέλη του Ειδικού Εκπαιδευτικού Προσωπικού που ανήκουν στους κλάδους ΠΕ23 Ψυχολόγων και ΠΕ30 Κοινωνικών Λειτουργών και προσλαμβάνονται στο πλαίσιο της πράξης «Υποστήριξη σχολικών Μονάδων Α/θμιας και Β/θμιας Εκπαίδευσης από Ψυχολόγους και Κοινωνικούς Λειτουργούς» για την αντιμετώπιση των συνεπειών του COVID-19 ανατίθενται δεκαέξι ειδικότερα πολύπλοκα, πολυσύνθετα και συχνά γραφειοκρατικά καθήκοντα.
Αν κρίνουμε από την εν γένει κατάσταση που επικρατεί στην δευτεροβάθμια εκπαίδευση από το 2022 ίσαμε σήμερα, θα διαπιστώσουμε εύκολα ότι η κατάσταση έχει ξεφύγει. Η ανησυχία και η αγωνία γονιών, δασκάλων και ειδικών είναι διάχυτη, καθημερινή, καθότι τα περιστατικά σοβαρών παρεμβάσεων ” κοσμούν” καθημερινά τα τηλεοπτικά προγράμματα.
Αυτό σημαίνει κατά τη γνώμη μας ότι τα προγράμματα ψυχολογικής στήριξης στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση χωλαίνουν.
– Το ΦΕΚ Β5034/27-9-2022, που συντάχθηκε εκτάκτως για την αντιμετώπιση του covid, είναι επαρκές για την αντιμετώπιση των σύγχρονων πολλαπλών, πολύπλοκων και πρωτόγνωρων προβλημάτων;
– Το προσωπικό είναι επαρκές;
– Ο σχεδιασμός και η οργάνωση είναι σύγχρονος και επαρκής;
Κλείνοντας θέλουμε να τονίσουμε το αυτονόητο, ότι αγωνιούμε όλοι μας για τη γενιά που έρχεται και η ευθύνες όλων μας, κυρίως της πολιτείας, αυξάνονται γεωμετρικά.
Αναδημοσίευση από το περιοδικό: “Αντίλαλος της ΒΡΙΣΑΣ”, τεύχος 79, σελ.24